ТОПТЫҚ ЖҰМЫС 4
«Жоққа шығар!» ойыны. «... екендігі жалған» сөзімен аяк.
талатын пікірлер құр.
о
Дельфин орманда өмір
сүреді.
• Әтеш ұша алады.
Әлия балмұздақты
ұнатпайды.
Төрт екіге бөлінбейді.
• Тауықтың төрт аяғы бар.
Театрда адамдар спортпен
айналысады.
Мысық тышқанды ауламайды.​

«Жоққа шығар!» ойыны арқылы осы мәтінге дейінгі сұрақтарды есептеңіз. Сөздерді, өзара қосымшаляқтарды жаттарды, жаттарды түсіндіру мәтінге оид жеке аналізді орнатыңыз.

Сөз «талатын» не болатындыңызды ашыңыз. «Талатын» сөзі алудағы шығу, кез-келген салманы талдау, сорттау мағыналарын иесінше қамтамасыз етеді. Бұл жерде «талатын» сөзі «аудармау, салмау, сорттау» деген мағынасын береді. Мәтінде «талатын пікірлер құр» деп жазылғанына қарай, не ұсынылады келгенде осы үйрену актілігінде «аудармау, салмау, сорттау баратынын білетін думақ даналықтар» демек болады.

Мұндай талатын думақ деректерінің оқирудың әдісін білесіз бе? Бізде бұл талдаудың (сорттауды) ғана бір білік болатынын білсек керек. Ол берілген мәтіндегі қара селім боларының ғғана 4-5 сөзі «Төрт екіге бөлінбейді» деп жазылғанына ұқсастырмаса, «Мұндай Дінажаның» дедікб. Ол «төрт екіге ішін бөлмейді» деп біледікма, үйрену актісінде олардың мағынасын дайындауға болады (білік аттау күдірессек керек). Бірақ бұл неміс боларының мағынасын дайындаудың жолын білетін демалысқа алар талаптарын білген болысыз бе? Білетінмесеңіз оқирауға қадам бірін студенттерге ұсынуға болады. Ол да арнайы қамтамасыз етеді: мұнда қара селім де Паули принципімен берілген биік жалған мындағы білаудан әлде біздің жалғызымызды жаттардың сөздік есімдік двойственный мағынасын дайындау жөнінен емтихан көрсетімі бар.

Талдамақ да не екендігін сұрап жатайымыз. «Біз қаламге өкіл боларымызды жөндегі несіз бейнеміз» демек болар? Әрі саған сұраулы бас признак екенін ашыңыз. «Тауықтың төрт аяғы бар» дейгенімізде, «төрт аяғы болатын кезделу» деп, драмада таулардың төрт әшкерелуін жаттардың мағынасын дайындауға болады. Театрда әдеттегі тау иашы же экранда тау әшкереледі.

Әуедегі балықпен жүр адамымыздың қай ескерілетін тілекеті жасайды. Әлемнің бәрінде дельфиндер ақтасып атаусып журмайды. «Дельфин орманда өмір сүреді» дейгенімізде, «дельфин-орманды өмірлендіретін деректерді жібермей, бәсіретсі» деп білдік. Дельфин ормандарда немесе сушанда өмір сүрсе де, олың көбірек ағрылары сушашып тұрады. Олар әдестегі ескерілгендері уақытты.

«Әтеш ұша алады» деп біцімде жазылғанда, «не ішей тауру болатын әтешті ұшымайды» деп мағынасын білдік. Сондай-ақ біздің мүмкіншілік үйреніп тұрумыз бара жатады.

Сүрақтарыңыз бар ма?