3-тапсырма. Мәтіннің ішінен есімдіктерді тауып, теріп жазыңыз. Арал қасіреті
Ой, дариға-ай!.. Өткен күнде белгі жоқ. Қазір ол күндер көрген түстей көзден бір-бір ұшты да кетті. Шіркін, ол кездегі өмірдің несін айтасың! Онда жарықтық кәрі теңіздің бағы басында. Күрпіген қос дарияны қатар емген телегей теңіз қыста да, жазда да кенерінен асып, ісініп, ыңыранып жатқаны.
Шіркін-ай, ол кезде бұл өңірдің кісілері қандай еді! Күнге күйіп, жел қаққан, өңшең сіңір қара кісілер оқта-текте соғып тұратын лай балыққа аулары майланғанда өлгенін білмей рухтанып кететін еді-ау! Қанаты сатырлап ақ шағалалар да көк теңізде қиғылық ұрып жатқаны. Ақ пен қызыл арасында беттақтаймен бірдей боп балыққа толған қара қайықтар біріне-бірі құйрықтасып келіп жататын!
Сонан бері... Иә, сонан бері, міне, жиырма жыл. Жиырма жылда ел өзгерді. Жер өзгерді. Ауа бұзылды. Осы елдің ішетін суы уға айналды. Теңіз тартылды. Теңізге құятын екі ұлы өзеннен қайсы жылдары сыңар тамшы да тамбай қояды. Суы шағын Сырдария түгіл, ағыны қатты Амударияны айтсаңшы. Баяғы Македонский заманында Жойқын атанған, өзі де жойқын десе жойқын дарияның толқыны ақ езуленіп, екі жағасына бұрқырап ұрып жататын қатты ағысына қайық салса шапқан аттай ала қашатын ағыл-тегіл суын кеше жарық дүниенің жарым-жартысын билеп тұрған құдіретті ұлы елдің басшылары кері ағызып, Қарақұмға – қара құрдымға бұрып әкетті. Бас аяғы жиырма жылда теңіз жары ортасынан төмен түсіп, суы ашыды. Азған теңіздің азғантай балығы кең далада құрық көрмей тағыланып кеткен түз қашағанындай. Қашаған балықты қуып аулаған бұл елдің ер-азаматы ебіл-себіл. Қыс демей, жаз демей теңіз кезіп тентіреп жүргені әне!
Бұл өңір жиырма жылдан кейін осылай болып жатыр. Ал ертең ше? Ертең тағы да жиырма, елу жыл өткесін теңіз әбден тартылар-ау. Аққұба жігіт анада айтса айтқандай, тартылған теңіздің түбіне түз айналып, Арал өңірінің аңызақ аптабы күн-күн, түн-түн азынап соғып бергенде не болады? Арал тұзы қазір Қарақалпақ пен Қызылорданы тұншықтырып жатыр. Сол тұз ертең...

Бостандық! - деп аталатын асқақ арман жолында қаншама қан төгілді, қаншама батыр мерт болды. Бұл арпалыс бір күн, бір жыл, бір мезет емес талай ғасырларға созылған. Осы арпалысты жай тілмен тарих дейді. 

Қазақтың құрсағы қаншама қайратын жиып, елдіктің туын мығым ұстаған талай ерлерді тарих сахнасына әкеліді. Тарыдай шашырап, жер бетінен жойылып кетер шақта қазақтың басын біріктірген, тәуекелге бел буған қазақтың қайсар әрі батыр хандары еді. 

Ресей мемлекеті өз мақсаты үшін жермімізді отарлап, халықты аяусыз езгіге ұшыратты. Осы саясатқа көзін жұмып қарап отырған жергілікті хандар мен билерге, орыс үкіметінің озбыр саясатына қарсы Исатай мен Махамбет, Кенерсары, Сырым, Есет, Нұрмұханбет батырларымыз бастаған көтерілістер найзағайдай бұрқ етті. 

Енді бұрынғыдаай атқа мініп, зеңбірекке қарсы шауып, қанға бөкеннен мән шықпайтын еді. Ендігі жол - қараңңы қазақ халқының санасына сәуле шашып, өнер, білім арқылы ұлттық санасын оятуды ойлаған қазақ зиялыларының жолы еді. 

"Тәуелсіздік алғаннан кейін небір тар жол, тайғақ кешулерден сүрінбей өтіп, Қазақстан бүкіләлемдік қауымдастықта өз орны бар, абыройлы мемлекетке айналды."- деп Нұрсұлтан Назарбаев айтқандай, біздің мемлекетіміз бүкіл дүние жүзі танитын, міртебесі биік, асқақ мемлекет. 

Азаттық , Теңдік, Тәуелсіздік! Осы бір үш ұғымның салтанат құруы үшін кімдер бас тікпеді, кімдер құрбаны болмады. Биыл Алаш баласының рухын көтеріп, еңсесін тіктейтін, әр қазақты мақтанышпен шаттыққа бөлейтін жыл. Биыл Тәуелсіздікке қол жеткізгенімізге 25 жыл толып отыр. Бұл бар қазақ халқының бірлігін нығайтатын мерейтой. Жасай бер, гүлдене бер Қазақстан. 

Александрия шамшырағы - Фарос аралының шығысындағы Египеттің эллиндік орталығы Александрия қаласының маңында орналасқан. Бұл шамшырақ тұтастай мәрмәр тастан қашалған. Ол асқан шеберлікпен қаланған шамшырақ. Оның биіктігі-150метр. Сол заманда бұдан асқан биік құрылыс жоқ еді. Александрия шамшырағы теңіз кеңістігін бақылауға мүмкіндік берген екен. Және осы ғажайып құрылыс ХIV ғасырға дейін сақталып келен. Өз ойымды айта кетсем - осы Александрия шамшырағының арқасында жаңа жазып кеткендей теңіз кеңістігін тамашалауға мүмкіндік алған болатын. Және бұл шамшырақ сол замандағы ең биік құрылыс болғандықтан әлемнің жеті кереметінің бірі атанған деп ойлаймын. Маған осы жеті кереметтің ішінде Александрия шамшырағы ұнайды. Өйткені ол әрі биік, әрі керемет құрылыс.